اردوغان و عبور از بحران ترکیه / دکتر شاهین دادخواه

1426715_608806175844942_84236483_nدکتر شاهین دادخواه:

صحنه سیاسی در ترکیه با بحران بیگانه نیست. این کشور در حال پشت سر گذاشتن فرایند سخت تحکیم دموکراسی است. گذر به دموکراسی در این کشور در دهه 1980 و در دوران نخست وزیری مرحوم تورکت اوزال آغاز شد و با پیروزی حزب عدالت و توسعه در انتخابات پارلمانی نوامبر 2002 به یک نقطه عطف رسید. ترکیه در این مدت با چالش های متعددی در تحکیم دموکراسی مواجه بوده که از آن جمله می توان به مساله کردها، مساله قبرس، دخالت ارتش در سیاست و فساد مالی گسترده اشاره کرد.

در سالهای گذشته حزب عدالت وتوسعه و شخص اردوغان در حل و فصل این مشکلات گامهای عمده ای برداشته که مورد تقدیر جامعه جهانی و اتحادیه اروپا قرار گرفته است. فساد مالی اخیر که طی آن چند نفر از وزرای کابینه استعفا کردند، بار دیگر نشان داد، فساد بزرگترین معضل ترکیه در تحکیم دموکراسی است.

درست است که گفته میشود فساد اداری و مالی موش دموکراسی ها است، لیکن ابعاد وسیع آن چیزی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت. در همه نظامهای دموکراتیک از آلمان و فرانسه گرفته تا انگلیس و آمریکا، مقامات سیاسی به دلایل مختلف از موقعیت سیاسی خود برای کسب موقعیت اقتصادی سواستفاده می کنند. اما آنچه در ترکیه اهمیت دارد. ابعاد گسترده این فساد است که گفته میشود پسر نخست وزیر اردوغان هم در این فساد دست دارد.

اصطلاح دولت عمیق یا همان دولت در دولت در ترکیه بسیار آشنا است. تا حدی که بسیاری از تحلیلگران، استانبول را یکی از مراکز اصلی فعالیتهای گسترده مالی غیر قانونی می دانند. بحران اخیر نشان داد که این دولت عمیق همچنان در ترکیه قدرتمند است. اما بحران اخیر را نباید صرفا یک افتضاح مالی در نظر گرفت. این بحران نشانه ای از صف آرایی قطب های اصلی قدرت در ترکیه یعنی کمالیست ها و طرفداران تغییر است.

ارتش، قوه قضاییه و بوروکراسی به اضافه احزاب سکولار چپ گرا و راست گرا را می توان اصلی ترین حامی ایدئولوژی کمالیسم راست، در طرف مقابل حزب عدالت وتوسعه، احزاب کردی، احزاب اسلام گرا و بخش خصوصی قدرت در حال ظهور را می توان طرفداران اصلی تغییر دانست.

علوی ها و طریقتی ها، دو گروه جمعیتی دیگری هستند که آرای آنها برای احزاب اهمیت ویژه ای دارد. علوی ها به خاطر نگرانی از گسترش اسلام گرایی سنی، معمولا از احزاب کمالیست، سکولار حمایت می کنند، اما طریقتی ها عموما میل به حمایت از احزاب میانه و اسلام گرا دارند.

فتح الله گوران را می توان برجسته ترین نمونه رهبران طریقتی ها دانست که طی سالهای اخیر تلاش کرده اند نقش بیشتری در تحولات سیاسی ترکیه ایفا کنند. طریقت ها طی یک دهه گذشته عمدتا طرفدار حزب حاکم عدالت و توسعه بوده اند.

در مورد بحران کنونی، چند نکته حائز اهمیت است. نخست اینکه این بحران درست سه ماه قبل از برگزاری انتخابات محلی در مارس 2014 رخ داده است. در نظام چند حزبی در ترکیه پیروزی در انتخابات محلی یعنی انتخابات شوراهای شهر و شهرداری ها می تواند مقدمه پیروزی در انتخابات پارلمانی باشد.

سکولارها در انتخابات محلی قبل در سال 2010 از حزب آ.ک.پ(حزب عدالت و توسعه) در شهرهای بزرگ از جمله استانبول و آنکارا شکست خوردند، دو شهری که شهرداران آنها نقش مهمی در جلب حمایت مالی و سیاسی و اجتماعی برای حزب عدالت و توسعه دارد.

 آک در زبان ترکی به معنی سفید است و حزب  آ.ک. پ تلویحا خود را حزبی پاک و سفید نامیده است. شعار اردوغان در سالهای گذشته هم این بوده که حزب متبوعش آلوده فساد مالی نیست. حال می توان دریافت فساد مالی اخیر تا چه حد می تواند مشروعیت و اعتبار این حزب را نزد رای دهندگان کاهش دهد.

تلاش کمالیست ها این است که با جلوگیری از پیروزی حزب آ.ک.پ در انتخابات محلی، زمینه شکست این حزب در انتخابات پارلمانی بعدی یا وادار کردن آن به برگزاری زود هنگام انتخابات پارلمانی را فراهم کنند.

نکته دوم، نقش فتح الله گوران در این ماجرا است که خیلی بیشتر از آنچه هست نشان داده میشود. برخی معتقدند افزایش محبوبیت اردوغان در سالهای اخیر، نقش گوران را تحت شعاع خود قرار داده است. برخی دیگر مشی اقتدارطلبانه اردوغان را عامل نارضایتی گوران و طرفداران وی می دانند. با توجه به نگرانی های شدید کمالیت ها از عملکرد گوران، ائتلاف او و کمالیت ها برای ضربه زدن به اردوغان نامحتمل به نظر می رسید. ضمن اینکه طرفداران گوان در حزب عدالت و توسعه قدرت قابل توجهی دارند. عده ای دیگر بحران اخیر را یک تسویه حساب داخلی در حزب مزبور میان طرفداران گوان و اردوغان می دانند. اتفاقی که پیامد اصلی آن تقویت موقعیت احزاب کمالیست خواهد بود.

نکته بعدی نقش خارجی ها و مخصوصا آمریکا در این تحولات است. اردوغان سفیر آمریکا را متهم به دست داشتن در این بحران کرده است. لیکن به نظر می رسد در حرف اردوغان بیشتر یک شعار سیاسی است تا واقعیت.

با توجه به اوضاع سوریه، عراق، لبنان، مصر و تهدید منافع امریکا در منطقه، بعید است آمریکایی ها از بی ثبات تر شدن اوضاع داخلی ترکیه سودی ببرند. یک ترکیه با ثبات برای منافع آنها به مراتب بهتر از یک ترکیه بی ثبات است.

خلاصه اینکه در ترکیه دولتهای ائتلافی همواره ضعیف و شکننده بوده، قدرت مانور ارتش در سیاست را افزایش داده اند، امری که در تعارض با دموکراسی و پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپاست.

نکته چهارم این است که حوادث پارک گری و نیز اعتراضات اخیر جوانان و دانشجویان، احزاب کمالیست را امیدوار کرده است که بتوانند با تشکیل یک ائتلاف گسترده میان کمالیست ها، ارتش، معترضان و مخالفان اردوغان مانع پیروزی وی در انتخابات محلی 2014 شوند.
لذا بحران اخیر را می توان تلاش دیگری از جانب کمالیست ها برای تضعیف اردوغان و حزب او دانست. مشی غیردموکراتیک اردوغان در سالهای گذشته باعث نارضایتی طبقات متوسط شده است، اما این نارضایتی به معنای حمایت از احزاب سکولاری نیست که با بحران کارآمدی و افول مشروعیت ایدئولوژی کمالیسم مواجه اند. بی شک اردوغان برای رئیس جمهور  شدن راه سختی را پیش رو دارد، اما معترضان به خوبی می دانند که بازگشت به دهه 1990 که ترکها آن را دهه باخت می نامند، شرایط را به مراتب بدتر خواهد کرد.

اگر اردوغان بتواند با تاکتیک های مختلف نظیر بازسازی حزب عدالت و توسعه بحران اخیر را پشت سر گذاشته، پیروز انتخابات محلی شود، امیدهای مخالفان وی تا حد قابل توجهی به باد خواهد رفت.

اردوغان تاکنون در مدیریت بحران ها نسبتا موفق عمل کرده است تا حدی که مانع انحلال حزب عدالت و توسعه توسط دادگاه قانون اساسی شده است.

باید دید این بار اردوغان چه تاکتیکی برای برای عبور از بحران در پیش می گیرد؟ و آیا موفق به این کار خواهد شد یا نه؟

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s